New Page 1
Anasayfa  İletişim   Diplomat Magazine

New Page 1

New Page 1

 

ATEŞİN ÜLKESİ
AZERBAYCAN

 
Kafkasya’nın güçlü devleti Azerbaycan, dünyada önde gelen bir petrol ve doğal gaz ülkesi. O kadar ki, topraktan sızan doğal gaz hiç sönmeyen ateşler meydana getiriyor. Eski çağlarda, ateşe tapan Zerdüşt dini mensupları burada yaşamışlar. Bu yüzden, Azerbaycan “Ateşin ülkesi” olarak ün yapmış. Bu yıl bağımsızlığının 20. yılını kutlayan Azerbaycan artık geleceğe umutla bakan bir ülke.

Azerbaycan Cumhuriyeti, bir Güney Kafkasya devleti. Kuzeyinde Rusya Federasyonu, kuzey batısında Gürcistan, batısında Ermenistan, güneyinde İran ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile komşu olan Türkiye var, doğu sınırını ise Hazar Denizi oluşturuyor. Petrol yatağı açısından çok zengin olan Hazar Denizi, dünyanın en büyük tuzlu su gölü ve açık denizlerle bağlantısı yok. Su seviyesi değişken ve deniz seviyesinden aşağıda. Kış ayları boyunca donan kuzey kesimi sığ, güneyse daha derin. İçinde, başta çok kıymetli havyarların elde edildiği mersin balığı olmak üzere, ringa, somon, sadece buraya özgü Fok balığı gibi canlılar yaşıyor.

Azerbaycan dağlık bir ülke; Büyük Kafkas Sıradağları’nın dorukları 5.000 metreye ulaşıyor. Doruklar çıplak, biraz alt kesimlerde erimeyen karlar ve buzullar var. Daha aşağılarda ise çayırlar ve ormanlar bulunuyor. Bitki örtüsü de çok zengin; 200’ü yerel olmak üzere, yaklaşık 4000 çeşit bitki var. Dağlık bir ülke olmasına rağmen, Azerbaycan, özellikle Kura ve Aras nehirlerinin karıştığı deltada verimli ovalara da sahip.

Dağlarda yaban domuzu, geyik, dağ keçisi, pars, boz ayı, kurt, sincap, gibi çeşitli hayvanlar yaşıyor. Lankaran’ın güneyinde kaplan bile görülüyor. Akarsularında bol miktarda alabalık var. Ayrıca, maden kaynakları da zengin: başta petrol ve doğal gaz olmak üzere kömür, demir cevheri, kurşun, çinko gibi maden yatakları işletiliyor. Azerbaycan’ın en uzun nehri Kura, Türkiye’den çıkıp Gürcistan’dan geçerek Sabirabad şehrinde Aras Nehri ile birleşiyor ve Neftçala’da Hazar Denizi’ne dökülüyor. Kafkasya’nın en büyük nehirlerinden Aras da Türkiye dağlarından doğup sınır nehri olarak Kura’ya dökülüyor. Azerbaycan’ın en büyük doğal gölü Sarısu, en büyük yapay göl ise Mingeçevir Baraj Gölü. Bütün bu coğrafya, Azerbaycan’da, av, plaj, yayla, dağ, kaplıca ve sağlık turizmi açısından çok çeşitli tatil olanakları bulunduğunu gösteriyor.

Eski zamanlar

Azerbaycan, dünyadaki en eski yerleşim yerlerinden biri. İlk yerleşimin Cilalı Taş devrine kadar uzandığı biliniyor. Bu topraklardan Albanlar, Sasaniler, Romalılar, Hun Türkleri, Hazarlar, Araplar ve 11.yüzyılda da Selçuklular geçmiş. İldeniz Atabeyliğini, Moğol istilasını ve İlhanlıların egemenliğini Altın Ordu, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler, irili ufaklı Hanlıklar ve Osmanlılar izlemiş. İlk Azerbaycan devletini kuran Şirvanşahlar döneminde altın çağını yaşayan Azerbaycan’ın tarihinde Şii Safevi Devleti ve Şah I.İsmail’in önemli yeri var. İpek Yolu’nun gözde bir kavşak noktası olan Azerbaycan, 18.yüzyılda İran ve Rus Çarlığı arasında el değiştirip durduktan sonra, 19.yüzyılda Rus hakimiyetine girmiş.

Azerbaycan’ın sahip olduğu petrol, ki Azerbaycan türkçesinde neft deniyor, hep siyasi hesapların çekim noktası olmuş. 1872’de petrol çıkarılmaya başlanınca, dünyanın gözü Azerbaycan’a çevrilmiş. 1917 Sovyet devriminden sonra Bakü Komünü tarafından yönetilmeye başlanan Azerbaycan’da, 1918 yılında resmi dili Türkçe olan laik ve demokratik Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kurulmuş. Bu, aynı zamanda, tüm islâm dünyasının da ilk Cumhuriyeti. 1918 Mondros mütarekesiyle Osmanlı Azerbaycan’ı terk ederken İngiliz, Rus ve Ermeni askerleri Bakü’ye girmişler. İngilizlerin 1919’da Bakü’den ayrılmalarının ardından Kızıl Ordunun işgaliyle karşılaşan Azerbaycan, 1920 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne dahil olmuş.

1990’lara gelindiğinde, yani Sovyetler Birliği’nin parçalanma süreci başladığında, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki gerginlik de, Dağlık Karabağ nedeniyle tırmanışa geçmiş bulunuyordu. SSCB’nin dağılma sürecini fırsat bilen Ermeniler, 1988-1994 yılları arasında Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ ve onu çevreleyen yedi bölgeyi işgal etmişler ve o topraklarda yaşayan tüm Azerileri göçe zorlamışlardı.

1991 Ağustos’unda Azerbaycan’da bağımsızlık ilân edildi. 1993 yılında yapılan seçimlerde deneyimli devlet adamı Haydar Aliyev Devlet Başkanı seçilmesi, Azerbaycan için gerçek bir dönüm noktası oldu. Bu tarihten itibaren, Azerbaycan’ın siyasi istikrar kazandığı ve müreffeh bir ülke olma yolunda önemli adımlar attığı görülüyor. Dünya siyasetinde saygın bir yeri olan Haydar Aliyev, BTC petrol hattı örneğinde olduğu gibi, bir çok ulusal ve uluslararası projenin de mimarı olmuştu.

Azerbaycan, bugün..

2003 yılında, sağlık sorunları nedeniyle Haydar Aliyev’in görevi bırakması üzerine yapılan seçimlerde Cumhurbaşkanı seçilen oğlu İlham Aliyev, günümüzde de görevini başarıyla yerine getirmeye devam ediyor. Uluslararası siyaset arenasının güçlü figürlerinden olan İlham Aliyev, sosyal faaliyetlere verdiği desteklerle tanınan eşi Mihriban Aliyeva’nın da katkılarıyla saygın ve sevilen bir devlet adamı profiline sahip.

Azerbaycan’da, 1995’de kabul edilmiş olan Anayasa’ya göre, Başkanlık sistemi geçerli bulunuyor. Yani, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, yürütme erkinin başındaki kişi. Yasama erki ise, “Milli Meclis” olarak anılan Parlamento. Milli Meclis’te 125 üye görev yapıyor. Halen, başkanlığını Ogtay Asadov’un yaptığı meclisteki üyelerden 73’ü iktidar partisine mensup. Yargı erkini ise Azerbaycan mahkemeleri yerine getiriyor. Azerbaycan’a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nin de ayrıca, kendi meclisi var ve 45 üyeli olan bu küçük parlamento “Âli Meclis” olarak anılıyor. Nahçıvan Özerk Cumhuriyetinin Bakanlar Kurulu olan “Nazırlar Kabineti” de bu meclis’in üyelerinin arasından seçiliyor. Bilindiği gibi, Nahçıvan, savunma ve dış politika konuları dışında kendi iç kararlarını almakta serbest. Sadece, Âli Meclis’in başkanı, Bakû’deki Cumhurbaşkanına bağlı olarak görev yapıyor.

Azerbaycan bayrağında mavi, kırmızı ve yeşil yatay şeritler var. Üstteki mavi Türklüğü, ortadaki kırmızı çağdaşlaşmayı ve uygarlığı, alttaki yeşil de İslamiyeti temsil ediyor. Kırmızı zemin üzerinde sağa bakan beyaz bir hilal ile sekiz köşeli bir yıldız bulunuyor. 2001 yılından beri Avrupa Konseyi üyesi olan Azerbaycan, laik bir cumhuriyet. Ülkede eğitim çok ileri bir düzeyde: okuma-yazma oranı yüzde 99,5. Bir Türk lehçesi olan Azerbaycan dili, Türkiye Türkçesine de çok yakın. Bu nedenle, Türklerle Azerbaycanlılar arasında dil bilme sorunu olmuyor. Arada farklılılar olsa da, her iki taraf birbirinin söylediğini pekâlâ anlayabiliyor.

Azerbaycan halkının yüzde 96’sı müslüman, yüzde 4 kadarı da Hıristiyan. Aslında Azerbaycan’da din aidiyeti çok da güçlü değil. Dinsel uygulamalar, kültürel bir renklilik olarak yaşanıyor genelde. Nüfusu yaklaşık 9 milyon olan ülkede Azerbaycan türkleri nüfusun yaklaşık yüzde 94’ünü oluşturuyorlar. Nüfus içinde yüzde 1,6 oranında bir paya sahip olan Rusların dışında, “Lezgiler”, “Ahıskalılar”, “Tatarlar” ya da “Gürcüler ve Ermeniler” gibi küçük gruplar da var. Bütün bu halkın yüzde 54’ü şehirlerde, yüzde 46’sı da kırsal kesimde yaşıyor.
 

SAYFA GÖRÜNÜMÜ >>

Geri

Anasayfa

New Page 1